كلايس » « 1 » ، « راينهارد پوهانكا » « 2 » و « ويلم فلور » « 3 » مطالعات شايسته‌اى را درباره آنها منتشر ساخته‌اند . تأمين امنيت مسيرهاى دسترسى به بندر عباسى به عهده حكام شهرها و آبادىهاى طول راه قرار داشت و از آنجا كه در معمارى كاروانسراها از ويژگىهاى حفاظتى استفاده نشده است ، مىتوان دريافت كه در دوره صفويه امنيت راه‌ها به خوبى تأمين مىشد . در متن سفرنامه‌هاى موجود اين دوره ، به ندرت از ناامنى راه‌ها يا بيم از دزدان كاروانى ذكرى به ميان آمده است « 4 » و به نظر مىرسد اكثر مسافران با خيال آسوده و بدون دغدغه ، اين مسير طولانى را مىپيموده‌اند . بدين ترتيب ، طرح‌ها و برنامه‌ريزىهاى دولتمردان صفوى در بندر عباسى و جاده‌هاى پس‌كرانه‌اى آن به خوبى اجرا شد و از اين‌رو مسير كاروانى بندر عباسى به شيراز و اصفهان به « شاهراه اصلى » مبادلات و واردات و صادرات كالاها تبديل شد ، به گونه‌اى كه بيشترين حجم جابه‌جايى اقلام مورد نياز در اين مسير انجام مىگرفت . « 5 » از اين ميان ، اما آنچه كه در مطالعات و تحقيقات ، مورد توجه و ملاحظه كمترى قرار گرفته است ، « مديريت ادارى و برنامه‌ريزى » شدهء امام قلى خان ، والى فارس ، براى كنترل كامل امور اجرايى و ادارى بندر عباسى است . او كه مورد اعتماد كامل شاه عباس بزرگ بود بلافاصله پس از فتح هرموز ، به عنوان بامسّماى « بيگلربيگى فارس ، كوه‌گيلويه ، لار ، بحرين و جرون » مفتخر گرديد . « 6 » شاه عباس اول با اعطاى اين عنوان به يكى از وفادارترين دولتمردانش ، عزم جدى خود را براى تجديد حاكميت ايران بر ايالت فارس ، كوه‌گيلويه ، لارستان ، بحرين و بندر عباسى به خوبى نشان داد و امام قلى خان كه موقعيت حساس به وجود آمده را به خوبى درك مىكرد ، ترتيبى اتخاذ نمود تا با كنترل كامل بندر عباسى و لار تحت اداره مستقيم « بيگلر بيگى فارس » ، مديريت شايسته‌اى را براى اجراى خواست پادشاه ايران اعمال كند . او بلافاصله برادرش ، « تهماسب قلى خان » را به مقام حاكم لار منصوب كرد ، « 7 » چه ، به خوبى مطلع بود كه اين شهر به مثابه نخستين آبادى مهم پس‌كرانه‌اى ، از موقعيت ويژه‌اى براى حفظ امنيت شاهراه تجارى بندر عباسى برخوردار است . از طرف ديگر ، يكى از افسران برجسته خود را به نام « اللّه‌وردى سلطان » ، مأمور حفاظت از قلعه « بندر عباسى » نمود . قصد اصلى امام قلى خان ايجاد شرايطى امن و خالى از هرگونه دغدغه براى كنترل اوضاع و اجراى برنامه‌هاى از پيش طراحى شده بود . او در واقع با ايجاد يك ساختار ادارى قابل اعتماد ، بر آن بود كه در كوتاه مدت حداكثر بهره‌بردارى را از موقعيت جديد كند و طرح ايجاد يك شاهراه اصلى كه ايران را در وهله اول از گذرگاه‌هاى عثمانى بىنياز مىساخت ، به اجرا گذارد . كنترل راه بندر عباسى از شيراز امر چندان دشوارى نبود ، چه ، اطلاعات و اخبار آن ، روزانه توسط مسافران و هيئت‌هاى تجارى داخلى و خارجى به اطلاع وى مىرسيد و حكام و امرا و دولتمردان محلى به خوبى از اين امر مطلع بودند و به اين ترتيب نظارت كاملى بر كليه امور جارى بندر عباسى اعمال مىشد . دوران طلايى امنيت پس‌كرانه‌هاى خليج فارس در اين دوره ، نتيجه اعمال سياست‌هاى مدبرانه امام قلى خان ، بيگلر بيگى فارس بود كه توانست با ايجاد شبكه ادارى ويژه ، مهم‌ترين نياز رونق تجارت را كه همانا « احساس امنيت » بود ، در كوتاه‌ترين زمان ممكن برآورده سازد . اصول اساسى سياست او طى دوران 22 ساله والىگرى فارس بين سال‌هاى 1021 ق . / 1611 م . تا 1043 ق . / 1633 م . تأمين امنيت مناطق پس‌كرانه‌اى بندر عباسى از طريق اعمال نظارت كامل بر عملكرد كارگزاران سياسى و تجارى و كنترل تمامى امور ادارى بندر عباسى و لار در شيراز و توجه كامل به امور رفاهى و معيشتى مردم ساحل‌نشين و شهرهاى پس‌كرانه‌اى بود كه با شايستگى به انجام رسيد و طى اين دوره ، بندر عباسى و شهرهاى لار ، جهرم و شيراز ، يكى از ادوار درخشان رونق و آبادى را تجربه كردند . اجراى چنين سياستى ، تمامى گروه‌ها و اقشار و تجار

--> In Archaeologische Mitteilungen Aus Iran , Band 13 , 1980 , pp . 149 - 167 - Gaube , Heinze , " Im hinter land Von Siraf das tal von Galqdar - Fal " , - Gaube , Heinze , " Eine Abschnitt der Safavidischen Bandar - e Abbas - Shi - raz Strasse : die Strecke Von sayyed Gamal al - din nach Lar , Iran . X V I I , 1979 , pp . 33 - 48 . ( 1 ) . كتابى كه محمد يوسف كيانى و « ولفرام كلايس » تاليف كرده‌اند ، كامل‌ترين مطالعه منتشر شده درباره كاروانسراهاى ايران است . ( 2 ) . « راينهارد پوهانكا » باستانشناس اروپايى در چند مقاله ، ويژگيهاى معمارى مناطق پس‌كرانه‌اى خليج فارس و همچنين كاروانسراهاى آن را بررسى و مطالعه كرده است . براى آگاهى بيشتر بنگريد به : - Pohanka , Reinhard , " Die Historischen Bauwerke de Stad Lar , Sudiran " in Archaeologische Mitteilungen Aus Iran , Band 16 , 1983 , pp . 325 - 362 . - Pohanka , Reinhard , " Karava nengeund Karavan - Serials in Laristan " , in Archaeologische Mitteilungen Aus Iran , Band 17 , 1984 , pp . 285 - 308 . ( 3 ) . Floor , " The Bandar Abbas . . . , op . cit , pp . 67 - 94 . ( 4 ) . « كاورت » ( Covert ) تاجر انگليسى در سال 1021 ق . / 1612 م . مىنويسد : « در اين بندر مردمان تاجر بسيارى هستند كه بدون ترس از دزدان مسافرت مىكنند . اصلا در اينجا شنيدن خبرى درباره دزدى امرى غريب و عجيب است » . در يك گزارش رسمى از مأموران انگليسى آمده است : « مسير اصفهان به جاسك از امنيت بسيارى برخوردار است و بانيان بدون ترس و واهمه ، در سفر ، با خود مقادير زيادى پول جابهجا مىكنند . » براى آگاهى بيشتر بنگريد به : - The Asian Trade Revolution , op . cit . p . 68 . ( 5 ) . براى نخستين بار ، در اين مجموعه ، فهرست تفصيلى منازل كاروانى بندر عباسى - شيراز براساس ضبط سفرنامه‌هاى اروپاييان آمده است و منازل آن كاملا شناسايى شده‌اند . بين بندر عباسى و شيراز ، حدود پنجاه منزل يا توقفگاه شناسايى شده است كه اسامى آن به ترتيب از جنوب به شمال عبارتند از : بندر عباسى ، بند على ، خون سرخ ، گچين ، لاتيدان ، دوبركه ، كهورستان ، بركه سلطان ، گور بازرگان ، جيحون ، تنگ دالان ، سرتنگ ، آقا جمال ، هرمود ، چك‌چك ، بادنى ، چهاربركه ، دستگرد ، شام زنگى ، اوسيلى ، بست پارياب ، تنگنو ، چرخاب ، كنرو ، لار ، پاىكتل ، كورده ، دهكويه ، بريز ، دهره ، شرفويه ، بنارويه ، جويم ، ده‌دنبه ، موزر ، كتل حسن ، چاه‌تلخ ، جهرم ، موخك ، تادون ، آسمان‌گرد ، خفر ، اكبرآباد ، پايره ، مظفرى ، بابا حاجى ، پل فسا ، اوسىوا ، شيراز . ( بنگريد به پيوست ششم ) ( 6 ) . عالم‌آراى عباسى ، پيشين ، ص 1088 ؛ همچنين در چند نامهء بر جاى مانده از شاه عباس بزرگ ، عنوان « امام قلى خان » به صورت « بيگر بيگى فارس و لار ، كوه - گيلويه » ( سند شماره 1 ، جمادى الاولى 1033 ) و بيگلر بيگى فارس و لار و بحرين و كوهگيلويه و جرون ( سند شماره 3 و 4 ، شوال 1036 ) نوشته شده است . بنگريد به : دفتر تاريخ ، پيشين ، صص 9 و 10 . ( 7 ) . خلاصة السير ، پيشين ، ص 148 .